Przez trzy lata król codziennie przypominał synowi to samo.
— Jesteś przyszłym władcą. Królestwo potrzebuje królowej. Przestań odkładać ślub.
Książę jedynie spokojnie potrząsał głową.
— Nie chcę się żenić tylko dlatego, że tak wypada. Zrobię to wtedy, gdy spotkam kobietę, którą naprawdę pokocham.
Król ciężko wzdychał. Sąsiednie królestwa proponowały swoje księżniczki, bogate rody marzyły o związaniu się z koroną, lecz książę odrzucał wszystkie kandydatury.
W końcu wymyślił własny sposób wyboru. Raz w roku do pałacu zapraszano najpiękniejsze dziewczęta z całego kraju. Każda z nich wcześniej przechodziła surową selekcję: zdrowie, wychowanie, wykształcenie, maniery i umiejętność odnalezienia się na królewskim dworze. Wiele z nich przygotowywało się miesiącami na ten jeden dzień.
Ale prawdziwy wybór narzeczonej nie następował tego dnia. Książę jedynie obserwował. Nigdy nie oceniał po pierwszym wrażeniu — pozwalał kandydatkom zostać w pałacu przez kilka tygodni i przyglądał się, jak zachowują się wobec siebie nawzajem, służby oraz zwykłych ludzi w mieście, gdy myślą, że nikt ich nie widzi.
Tak minęły trzy lata. Setki dziewcząt przewinęły się przez pałac, ale żadna nie przyciągnęła jego uwagi na tyle, by ujrzał w niej przyszłą królową.
W całym królestwie zaczęto już żartować, że przyszły król nigdy się nie ożeni.
Nadszedł kolejny rok wyborów. W pałacu ponownie zgromadziły się dziesiątki pięknych kobiet w luksusowych sukniach. Rozmawiały ze sobą z uśmiechem, starając się sprawiać wrażenie, że wcale się nie denerwują.
Drzwi rozwarły się i do sali weszła pulchna młoda kobieta w prostej, lecz schludnej sukni. Wyraźnie różniła się od pozostałych — nie miała tej smukłej sylwetki, którą na dworze zwykło się wychwalać.
Kilka kandydatek spojrzało na siebie porozumiewawczo.
— Czy ona na pewno trafiła we właściwe miejsce?
— Pewnie pomyliła pałac z targowiskiem.
— Naprawdę myśli, że książę choćby na nią spojrzy?
Po sali przebiegł cichy śmiech. Nawet niektórzy dworzanie z trudem powstrzymywali uśmiechy.
Kobieta wszystko słyszała, ale szła dalej, nie podnosząc wzroku, i zajęła swoje miejsce w szeregu, tak jak pozostałe.
Ochmistrz już chciał skreślić ją z listy — zgodnie z protokołem wybierano wyłącznie osoby spełniające określone standardy urody — lecz książę niespodziewanie podniósł rękę.
— Nie. Niech zostanie, tak jak wszyscy.
W sali zapadła cisza.
Przez kolejne tygodnie życie w pałacu toczyło się zwykłym rytmem: dziewczęta spacerowały po ogrodach, uczestniczyły w przyjęciach, pomagały w kuchni i w pałacowym lazarecie. Taki zwyczaj wprowadził jeszcze dziadek księcia, aby sprawdzić, jak kandydatki odnoszą się do tych, którzy stoją niżej od nich w hierarchii.
Książę rzadko pojawiał się osobiście. Zawsze jednak wiedział, co dzieje się w pałacu.
Doniesiono mu, że kilka dziewcząt wyśmiewało tamtą kobietę za jej plecami, przedrzeźniało jej sposób chodzenia i szeptało o jej sukni. Jedna z nich nawet „przypadkiem” wylała na nią zawartość tacy, by upokorzyć ją przed innymi.
Kobieta — miała na imię Izabela — ani razu nie odpowiedziała nieuprzejmością. Pomagała w kuchni dłużej, niż od niej wymagano, czuwała przy chorej służącej, której inne kandydatki nawet nie zauważały, a pewnego dnia oddała swój ciepły płaszcz ubogiej dziewczynce stojącej przy bramie pałacu, nie wiedząc, że obserwuje ją sam książę, który wyszedł do miasta bez świty.
Nie ujawnił wtedy swojej tożsamości. Po prostu patrzył z oddali, jak przykuca przy dziecku, okrywa je płaszczem i odchodzi, nie oglądając się za siebie i nie oczekując wdzięczności.
W dniu uroczystego finału, gdy miano ogłosić, kto pozostanie w pałacu, a kto wróci do domu, sala ponownie była pełna odświętnie ubranych dziewcząt. Izabelę ustawiono na samym końcu listy — ochmistrz uważał to za zwykłą formalność.
Książę stanął przed zgromadzonymi i zatrzymał się nie przy pierwszej piękności w szeregu, lecz podszedł prosto do niej.
— Jak masz na imię? — zapytał, choć znał już odpowiedź.
— Izabela, Wasza Wysokość.
— Dlaczego przez cały ten czas nie odpowiedziałaś tym, którzy się z ciebie śmiali?
W sali zrobiło się zupełnie cicho. Niektóre dziewczęta pobladły, uświadamiając sobie, że ich szepty jednak zostały usłyszane.
Izabela przez chwilę milczała.
— Ponieważ jestem zmęczona życiem, jakbym musiała wszystkim coś udowadniać. Gdyby dziś mi odmówiono, nic strasznego by się nie stało. Ale gdybym nawet nie spróbowała pozostać sobą, żałowałabym tego do końca życia.
Książę przez kilka sekund patrzył jej w oczy, a potem się uśmiechnął.
— Przez trzy lata nie szukałem najpiękniejszej kobiety w królestwie. Szukałem tej, która pozostanie dobra nawet wtedy, gdy będzie przekonana, że nikt tego nie zauważy.
Po sali przebiegł zdumiony szmer.
— Widziałem, jak oddałaś swój płaszcz dziecku przy bramie. Widziałem, jak siedziałaś przy chorej służącej, gdy inni przechodzili obok. Nie wiedziałaś, że ktoś cię obserwuje, a mimo to zachowywałaś się tak samo zarówno przy świadkach, jak i bez nich.
Następnie zwrócił się do ojca.
— Właśnie takiej kobiety szukałem przez cały ten czas.
Król powoli wstał ze swojego tronu, przez kilka sekund uważnie przyglądał się Izabeli, a potem się uśmiechnął.
— Teraz rozumiem, dlaczego tak długo nikogo nie wybierałeś.
Kilka miesięcy później w pałacu odbył się ślub.
Początkowo wielu mieszkańców dziwiło się wyborowi księcia, lecz bardzo szybko wszystko się zmieniło. Nowa księżniczka otwierała bezpłatne szkoły dla ubogich dzieci, pomagała wielodzietnym rodzinom, wspierała sierocińce i nigdy nie oceniała ludzi po wyglądzie ani pochodzeniu.
A dworskie damy, które kiedyś śmiały się z niej w sali tronowej, jeszcze długo wspominały tamten dzień — jako lekcję, którą otrzymały zbyt późno.
